Academia Quechua - Cajamarca

 

 

[Unay yach'akuna][Qichwa][Takina, unaywillana]
Home 
Arunakuna 
Willanakuna 
Qichwa 
Rikanakuna 
Academia 
Wakinkuna 

 

Kashamarka - Kañaris runashimita


LOS PAÑUELOS DE LAS MUJERES CHETILLANAS

Las mujeres Chetillanas usan debajo del sombrero unos hermosos pañuelos de colores para ponerse en la cabeza como símbolo de su identidad.

1.   PAÑUELO BLANCO: Usan las niñas que se hallan en la niñez  y  una mujer virgen que no ha tenido contacto sexual (sin mancha moral alguna, alma pura).

2.   PAÑUELO CELESTE: Usan mujeres solteras y joven, término de cortesía señorita (perfecto).

3.   PAÑUELO VERDE: Usan mujeres solteras que no se han casado (confianza de lograr una cosa).

4.   PAÑUELO ROJO: Usan mujeres casadas que han contraído matrimonio (riesgo inminente de que suceda algún mal).

5.   PAÑUELO ANARANJADO: Usan madres solteras que han tenido descendencia sin estar casadas y mujer abandonada por el descuido del hombre.

6.   PAÑUELO AMARILLO: Usan madres divorciadas del matrimonio, separados judicialmente.

7.   PAÑUELO AZUL: Usan mujeres estériles que no pueden tener hijos.

8.   PAÑUELO VIOLETA: Usan mujeres viudas cuyo cónyuge ha muerto que no ha vuelto casarse.

Tikrashqam kastillanuman: Duluris Ayay Chilun.

WARMI CHITILLANAKUNAPA CHUKUNKUNA

Warmi Chitillanakunam chukukunllapa  wara sumrunpi suq shumaq llinpi chukukunata, riqsichinmi kikin llaqtanpata unay yach´ayninta kaqta. 

1.    YURAQ CHUKU: Umakunllapam warmi irqi wawakunalla, warmi wamrakuna  rurakunllapa mana qusayuqkunaraq. (Waq mana uchayuqkuna, allin aya shunquyuqlla).

2.    YURAQ-URURA CHUKU: Umakunllapam mana qusayuqkuna warmi shipaskunalla, ninchiqmi warmi qullitata (allin shumaq shunquyuq kaptin). 

3.    CHIQYAQ CHUKU: Umakunllapa warmi sapalankunalla waq mana kasarashqakunalla (paykunam atinllapa maskayta munashpa qusanta).  

4.    CHUPIKA CHUKU: Umakunllapa warmi kasarashqakunalla ichu warmi sawashqakunalla (paykunam mananam nimatapis atinchu saqrakunata yuyayta).

5.    QARWAKAÑA CHUKU: Umakunllapa mama wawayuqkunalla ichu mama sapalankunalla, warmi mana kasarashqakunalla, warmi wichukushqa qusanmantalla.

6.    QARWA CHUKU: Umakunllapa warmi aytarashqakunalla ichu dibursyadakunalla  kasarashqanmanta, waq warmi akrakashqa juyiskunapi.

7.    URURA CHUKU: Umakunllapa warmi qumikunalla, waq mana atiq ch´ich´ukayta ichu wach´ayta wawanta

8.    AKSHUTUKTU CHUKU: Umakunllapa warmi ikmakunalla ichu warmi biyudakunalla, wañuptin qusan; waq warmi mana mushuqmanta  kasariqkunalla.                            

El autor original de esta recolección en quechua es Dolores AYAY CHILON, Natural de Cochapampa-Porcón, nació en el año 1973. En la comunidad indígena de Porcón vivió permanentemente hasta los 16 años y luego cambio de domicilio por motivos de trabajo por un espacio de 10 años vivió en Chetilla y sus caseríos. Asimismo siempre visitaba constantemente a la tierra de Porcón, a la ARIQC, etc. y así él pudo recoger muchos testimonios sobre el uso de los colores de los pañuelos de las abuelas indígenas Chetillanas; como cuentos de la tradición oral quechua - castellano y los paso por escrito.  Así escribió varios cuentos que seguramente conocerás muy pronto y otros. .

 

APRENDE SOBRE EL IDIOMA QUECHUA
LEE CUENTOS Y CANCIONES EN QUECHUA

 


Copyright (c) 2013 Academia Quechua Cajamarca.

anne.bernhardt@pullapurishum.org